Ulogujte se / Kreirajte profil

Arhitektura i mistika: Lepenski Vir – U početku bješe Trokut

…Sva se četiri roda rađaju jedni iz drugih, ali to je varljiv privid. Ta se četiri roda rađaju ustvari iz trokuta…
(Platon, Timaj, 54 c)

Živimo u sjeni minulog vremena protekloga isto onako kao što teku velike rijeke na kojima su nastajale civilizacije. Rijeke teku kroz povijest noseći je sa sobom kako u svojoj blagoj sentimentalnosti tako i u bujicama gdje stvaraju vrtloge i gdje čitavi svjetovi nestaju u bezdanu. Uvjet su života sa svojim vodama koje ne poplavljuju samo polja i jarke, već šaraju i meandar one duhovne siluete bez koje bi stvaranje bilo nemoguće. Sve velike civilizacije starog svijeta od Egipta i Sumera pa do drevnih gradova u slivu rijeke Ind ili pak stare kineske civilizacije nikle na obalama rijeke Jang Ceng Jang neodvojive su od vodenog toka i njegovih mnogostrukih značenja.

Začudnost drevne Evrope u umjetničkom, religijskom i duhovnom ruhu prvi je put, kada se o zakonitosti i nužnosti rijeka radi, svoje lice umila u slivu Dunava, što se shvatilo tek nakon što je 1964. godine u Đerdapskoj klisuri otkrivena holocesnka kultura Lepenskog Vira. Ova jedinstvena arheološka i kulturološka pojava, čija se bitna narav već desetljećima kontinurano otkriva, nedvojbeno je bila presudna za mnoga kasnija civilizacijska postignuća Europe.

1lpv1

Mezolitsko naselje od četrdesetak kuća u kanjonu Đerdapa ne samo da predstavlja jedan od najranijih oblika urbanizma, već svjedoči i o poznavanju matematike i geometrije bez čega bi tako nešto bilo nemoguće planirati i sagraditi. Tako prije osam tisuća godina tu susrećemo osnovna matematička znanja koja su arheološki osvjedočena. Radi se o poznavanju matematike i primjeni jednostranična trokuta i poliedara u gradnji kuća i planiranju naselja oko Trga (Agore), a što nema nikakvog uzora ni u čemu prije ili poslije viđenom.

Iako neki arheolozi smatraju kako je još uvijek neriješeno pitanje što predstavljaju pronađeni građevinski objekti na lokalitetu Lepenski Vir, razvidno je kako njihova funkcija nije bila namijenjena tek svakodnevnim životnim djelatnostima. Očitoo je da su uglavnom u pitanju kultni objekti u kojima se sahranjivao određen broj pokojnika, te da su se tu obavljali obredi i rituali a o čemu svjedoči i njihovaa jedinstvena konstrukcija. Kao i kod drugih znamenitih kultura i ovdje je urbanizam, graditeljstvo i umjetnost u funkciji onog genija koji nije jedino geometrijski ili matematički, iako je očito da se ta znanja poznaju, već se tim putem potvrđuje i uspostavlja mitska konstrukcija svijeta kao životnog prostora.

Primjena trijangulacije u mezolitiku

Primjena trijangulacije u mezolitiku

Zavičaja i njegova konstrukcija već u to rano doba, daleko prije pojave ratarstva ili planirana uzgoja životnija, slijedi kozmološke i mitotvorske elemente koji zahtijevaju svojevrsnu genijalnost. NJu doduše, susrećemo i mnogo kasnije. Naime, osnova građevine zarubljena kružnog isječka i projektiranje trijangulacijom u modernu arhitekturu uveo je tek američki arhitekt Frank Lloyd Wrigh (1867.-1959.). U filozofskom pogledu prostor koji nije kaos već red utemeljen na (svetom) zakonu, kako napominje Platon u ”Timaju”, moguće je ”razlučiti u likove uz pomoć brojeva i oblika” što je upravo slučaj u Lepenskom Viru.

1lpv8-e1377908734988

Cementirana podnica građevine

Veoma značajan dio cijele te proto-kulture ima dosege koji su još i danas neispitani. U međuvremenuo došlo je do otkrića ”starijeg brata” Lepenskog Vira, nalazišta Vlasac koje se nalazi kilometar i pol nizvodno na površini od 432 kvadratna metra i koji se smješta u razdoblje ranog holocena (dakle, oko 9000. godina pr. n. e.), a krase ga također i skulpture od oblutaka, žrtvenici u više formi, ognjišta, pragovi kuća, grobovi i razni načini sahranjivanja.

Kamene skulpture ribolikih glava istesane iz velikih riječnih oblutaka približavaju nas predstavama prvih bića rođenih iz vode koja su ujedno i mitski praroditelji svega postojećeg. Kasnija išćitavanja evropske duhovne baštine iste figuralne logograme lako povezuju s u uvjerenjima prvih filozofa evropske civilizacije – Talesa, Heraklita i Anaksimandara. Dakle, ne samo da se heraklitovski princip vječnoga kretanja i ponovnog vraćanja potvrđuje u pretpostavljenim duhovnim obrascima i simbolima mezolitske kulture u kojima paralelno egzistiraju prava (Dunav) i kozmička rijeka (Logos), već se u značajnoj simbolici riba pronalazi paralela s Anaksimandarovim shvaćanjem kako su one nastale ugrijavanjem iz vode i zemlje, kao i njima slična bića iz kojih su onda nastali ljudi.

Oblutak hibridnoga božanstva čovjeka i ribe

Oblutak hibridnoga božanstva čovjeka i ribe

U Heladi štovale su se ribe kao čovjekov krvni srodnik i vjerovalo se kako su se prvobitni ljudi rodili i othranili u ribama. To da je riba zajednički otac i majka svih ljudi potvrđeno je upravo u Lepenskom Viru u čitavom nizu figuralnih skulptura načinjenih od riječnih oblutaka koje su nesumnjivo bile dio jednog cjelovitog idejnoga sustava. Tako je u svetilištu ispod stijene Treskavac u Lepenskom Viru Ib pronađena najstarija takva skulptura za koju se smatra da predstavlja onoga koji je prvorođeni i gdje su ljudske osobine tek naznačene. Kasniji oblutci upečatljivije prikazuju hibridni spoj ribe i čovjeka. To je tek jedan od mogućih figuralnih logograma koji se simbolički razumije i u antičko doba, a o čemu, eto, svjedoči filozof Anaksimandar.

Vratimo se još na graditeljstvo i konstrukciju kuća u Lepenskom Viru. One su napravljene po istim onim principima kakve nalazimo kod Platonove konstrukcije pravokutnih jednostraničnih trokuta i sistema poliedera koje je opisao u “Timaju”. Značajno je to da su stanovnici Lepenskog Vira prije 8.000 godina gradeći svoje kuće dostigli cjelovitost i harmoniju svih arhitektonskih elemenata, konstrukcije, funkcije, likovnoga izraza i posebno, odnosa prema okolini. Dakle, svega onog do čega danas dolaze i suvremena iskustva graditeljstva ali i drugih znanstvenih oblasti. Spomenimo kako simetrija molekula, do koje su došla suvremena istraživanja, također postoji na osnovi tih reklo bi se platonskih elementarnih prostornih oblika: tetraedra (vatra), oktaedra (zrak) ikosiedra (voda), heksaedra (zemlja) i dodekaedra (svemir).

Najstariji oblik ukopa

Najstariji oblik ukopa

O zakonitom i gotovo geometrijskom ”uređenju” života i smrti svjedoči i položaj pokojnika u grobovima koji su u paralelama sukladni s nalazima unutar samih kuća. Zanimljivo je da imamo nekoliko primjera da su pokojnici pokopani unutar kuće u sjedećem odnosno čučećem položaju tako da je oko njih izgrađena kamena pačetvorina, dok su pak najstariji grobovi umanjena preslike samih kuća. Dapače, jasno se uočava da je njihova konstrukcija prilagođena s pokapanim ljudskim tijelom i njegovim položajem. Konstrukcija kuće slijedi logiku ukopa, tako da je kičma pokojnika osovina kuće, pupak je u razmjeru simbolički obilježen oblutkom sa udubljenjem smještena kod žrtvenika, dok se na mjestu trbuha nalazi ognjište a sama stopala padaju na kameni prag. Pod kuće zaliveni je svojevrsnim betonom sastavljenim od kreča i pijeska što simbolički utvrđuje stvarnu i magijsku međuzavisnost ili vječnost koja vlada u odnosu između strukture ljudskog tijela, njegova duga i strukture kozmosa. Dapače, sve kuće u Lepenskom viru iste su kao ona središnja i najveća napravljena kraj agore ali simetrično umanjene, raspoređene po očitoj logici da gledaju otvorom prema stijeni na drugoj obali iza koje na nebo dolaze i Sunce i Mjesec. Ponavlja se uvijek tu jednaka igra brojeva i oblika, simbola i obreda, nedvojbeno upućujući na univerzalnu sakralnu bit tog pradavnoga vremena i njegova dugog nasljeđa.

Lepenski Vir i njegova kultura još čekaju obuhvatnija i dublja tumačenja. Važno je primejtit kako tradicija koja je tu zabilježena, kako elementarno i simbolički, pa i kao matematičke zakonitosti, susreće se u raznim formama i tisućama godina kasnije.

1lpv1-1024x307

Marijan Grakalić

Radio Gornji Grad

5 komentara na tekst Arhitektura i mistika: Lepenski Vir – U početku bješe Trokut

  1. Milenko Djordjevic

    20/04/2016 at 23:14

    Pored velikog broja poruka ostavljenih u kamenu i terakoti, pronadjenim u Lepenskom Viru i Vinci, ima jos nesto sto mozda dopunjuje vasu pricu.

    Zasto delfini bez razloga vole coveka. Dali je slucajnost da delfin identicno zvizdi-svira kao mi kada zelimo da nekog dozovemo.Zasto smo dali naziv sirena- svirena, da li zbog zvizduka i zvuka koji smo razumeli kao E NA-sto i danas isto znaci,zasto smo zenu koja nudi daju hranu nazvali NANA, zasto za zenu kazemo da je riba. Dali je tacna cinjenica koju nauka tvrdi da su se reke Dunav, Don, Dnjepar i Dnjestar ulivale u Crno more neposredno jedne pored drugih pre spustanja dela terena-dna mora i da li su to reke opisane u Bibliji. Da li krst sa cetiri S, pronadjen u Vinci pedstavlja cetri rajske reke (reke svog nastanka i rastanka duz tih reka).

    Da li je Svirena (pola zena pola riba) namerna genetska greska da bi jos jednom promenom UMA genu rodila dete i othranila ga na kopnu .Ispunivsi zadatak kao genetska greska izumrla je a COVEK kao konacan cilj bozjeg stvaranja postoji i danas .

  2. Milenko Djordjevic

    21/04/2016 at 01:29

    PRVE KUCE – KUCE U GLAVNJE

    Kada je covek mogao da uzme zdravo stablo iz sume i od njega sagradi skloniste otkrile su mi reci (krce, kuce u glavnje, dom).Kuca u glavnje- kazuje nam da su kuce pravljene od drveta koje je gorelo na vatri. KRC^E-(KR-zvuk koji se cuje kad drvo pada a nepreseceni deo drveta puca, C^E-zena) pa znaci zena obara stabla lozeci vatru uz njih. A kako su izgledale kazuje nam rec DOM. Okretanjem-rotiranjem slova D vincanskog pisma dobijamo prostoriju-kupu bez otvora za dim, rotrajuci vincansko slovo M, dobijamo prostoriju sa otvorom za dim.
    Stabla nisu ucvrscivana vezivanjem kao sto se prikazuje vec uplitanjem mladih dugih izdanaka uzetih iz gustisa i pokrivane trskom,sevarom…
    Drugi tip kuce onaj iz lepenskog vira, a treci i najnapredniji COSKA a ciji izgled pokazuju slova vincanskog pisma po uputstvu iz reci ili na mom fejbuk profilu.

  3. sascha ein

    22/04/2016 at 02:00

    I slažem se da smo u sjenci prošlog, a ne obratno, mada imamo običaj misliti da smo vrhunac postojanja u dosadašnjoj povijesti civilizacija ili kultura, kako god. U Bezdanu ima prostora za sve.

    ,,Da li je Svirena (pola zena pola riba) namerna genetska greska da bi jos jednom promenom UMA genu rodila dete i othranila ga na kopnu .Ispunivsi zadatak kao genetska greska izumrla je a COVEK kao konacan cilj bozjeg stvaranja postoji i danas.”

    To znači da je Bog stvorio ženu – sirenu, a ta žena-sirena zatim sadašnjeg muškarca i ženu.

    Inače dobra tema o staroj civilizaciji i etimologija pojmovna zanimljiva, pozivanje na Zakone Uma, itd.

    Hvala.

  4. др Предраг Ристић

    24/12/2016 at 21:13

    Гракалић је добром путу, али се његовог чланка види да је за подлогу своје тезе користио само литературу Срејовића. Ситуација је на коју се ослонио је измишљена да би се поткрепила његова тезе да се насеље ЛВ налази у ували а не на гребену! тако је лева црта обале додата, а нема три стене које задиру у Дунав већ само две. Међутим, његова теза да у у почетку бијаше троугао је тачна и лепа и на добром смеру да дође да у почетку бијаше шестарење и кружни исечак.Темене тачке “С” код Срејовића заиста нема па нема ни шестарења. За почетак погледај мој филм “са геометријом у Лепенски вир” из 1970.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *