Ulogujte se / Kreirajte profil

Koncepti Idealnog grada

Grad verovatno predstavlja jedan od najznačajnijih fenomena u istoriji razvoja ljudskog društva. Tim vidom društvenog usložnjavanja celina je obogaćena za jedan sasvim novi i dublji nivo kultivizacije čoveka kao množinskog bića, ali i kroz značaj koji se ogledao i u razvoju kompaktnije društvene strukture. Iste one strukture koje se uporedo razvijala i u psihi čoveka, kao i u tim novim naseobinama. Filozofski, grad možemo opisati tačkom u centru kruga, centralizacijom kolektivne svesti naroda, gde se uporedo mešaju različiti duhovni (i magički) uticaji sa onim svakodnevnim egzistencijalnim pitanjima. Duh je poprimao sve složeniju formu i polako smenjivao urođenu, i do tada dominantnu, sirovost našeg bića. Na taj način čovek, tada još dobrim delom nomad, polako prelazi u novu fazu svog uspinjanja, te počinjemo da govorimo o začecima razvoja čovečanstva kakvo i danas u dobroj meri poznajemo.

Vizija Idealnog grada

Vizija Idealnog grada

.

Kako su epohe rapidno odmicale u grotlu silnih društvenih previranja kojima je istorija više nego bogata, a gradovi postajali veći i složeniji, tako su počele da se javljaju određene filozofske ideje i težnje koje su smisao gradova postavljale na jedan daleko viši pijedestal važnosti. Grad se počinje smatrati uzvišenom tvorevinom koja ima za cilj da svojim izgledom i funkcionalnošću oponaša ono duhovno (unutrašnje) savršenstvo, koje se ubrzano razvijalo u imaginaciji tadašnjeg čoveka. Rađaju se prve ideja o izgradnji grada koji bi težio što savršenijem odnosu arhitektonsko-društvenog uređenja – takozvanom idealnom gradu. Ovde ipak treba razgraničiti pojam idealnog grada od utopija. Utopija je ideja koja se bazira na idealnom društvu, koje je kontrateža nezadovoljstvu stanjem u sadašnjim globalnim društvenim okvirima, dok idealni grad ima za cilj uređenje na daleko manjem prostoru, gde je naglasak pre svega na produhovljenoj estetici koja pohranjuje ljudske potrebe.

Nakon knjige Tomasa Mora o najboljem uređenju države, pojam utopija postao je sinonim za sve zamisli koje istražuju mogućnost idealnog rešenja, bilo organizacije države, odnosa među ljudima ili prestanka bilo kakvih sukoba i ratova, ali u praksi do sada nisu ostvarene, bez obzira na brojne pokušaje.

Kanadski teoretičar, hrvatskog porekla, Darko Suvin, definisao je utopiju kao:

Konstrukcija u kojoj su društveno-političke institucije, norme i individualni odnosi organizovani po savršenijem principu nego u autorovom društvu, pri čemu je ta konstrukcija zasnovana na impresiji koja proističe iz hipoteze o alternativnoj istoriji i njenim uticajima na drugačiji tok društva.

Najstariji filozofski začeci idealnog grada dopiru iz vremena Platona i Aristotela, a prve konkretne planove za jedan takav arhitektonski podvig dobijamo od strane Marka Vitruvija. U doba renesanse ovakve ideje beležene su i u spisima Leona Albertija, Leonarda da Vinčija i Albrehta Direra.

Ledoux, Ideal City of Chaux

Ledoux, Ideal City of Chaux

.

Rimski Vitruvije bio je pisac i arhitekta, autor slavnog rimskog arhitektonskog traktata „De architectura, libri decem“ (Deset knjiga o arhitekturi). Vrlo se malo zna o njegovom životu, sem onoga što se može zaključiti iz ovog traktata. Izdanje na italijanskom iz 1521. godine „O arhitekturi“, bazira se na njegovom ličnom iskustvu, ali i teoriji poznatih grčkih arhitekata, npr. Hermogena. On tu, u tih deset poglavlja, detaljno raspravlja o skoro svakom aspektu arhitekture i podiznaju jednog takvog kolosalnog zdanja: planiranje grada, građevinski materijali, izgradnja hramova i upotreba grčkih redova, civilno građevinarstvo (pozorišta, banje…), privatne građevine, dekoracija poda i zidova, hidraulika i civilne i vojne mašine.

Renesansni pogled na ideal grada Frančeska Martinija (Architectural Venduta, 1490, Urbino, Italy)

.

Srž koncepta idealnog grada predstavlja plan naseobine koja bi bila začeta u skladu sa univerzalnim racionalnim, osnovnim moralnim i temeljnim matematičkim načelima sklada prostora i međusobnih odnosa. To prati stepen kvaliteta života u samoodrživoj zajednici u istoj meri po kojoj postoji realan smisao i svrha postojanja svake pojedinačne zgrade, ulice ili raskrsnice u idealnom gradu. Svega onoga što jedan grad čini gradom. Drugim rečima, svaki objekat u tom smislu ujedno predstavlja materijalizaciju uzvišenih ciljeva kojima teže filozofi i arhitekti, a ovaploćeno u materijalnim izdancima zgrada, geometriji trgova, skladu ulica itd. To je pokušaj uvođenja osnovnih utopijskih ideala na lokalnom i svakodnevnom nivou urbane konfiguracije i životnog prostora, pre nego baziranje na širem kulturološko-civilizacijskom planu, jer filozofska ideja utopije nema nikakvu težinu pre njenog materijalnog utemeljenja. Tako ovaj grad postaje filozofski koncept na temelju svrsishodne arhitekture koja tada udara temelje daljem unapređenju ljudske misli i ideala.

Kao o vrlo značajnom pojedincu iz perioda renesanse, koji je i bio pobornik jedne ovakve ideje, govorimo i o Leonu Albertiju koji je na svoj način takođe doprineo razvitku ideje idealnog grada. Autor je deset knjiga o arhitekturi pod nazivom ”O umetnosti gradnje” (De Re Aedificatoria) i smatra se velikim polimatom, odnosno osobom koja odlično vlada znanjem i veštinama iz više različitih oblasti (u manje formalnom smislu, polimatom se može smatrati i izuzetno obrazovana osoba, erudit). Alberti se vešto bavio teorijom planiranja i izgradnje grada nasuprot tadašnjoj praksi masovne izgradnje zdanja više nezavisnih pokrovitelja, čime se narušavao arhitektonski sklad grada. Savršena simetrija bila je Albertijev zaštitni znak.

Frojdenštat

Frojdenštat

 

Plan iz 1465.

Jedan od planova iz plodne ere XV veka

Ovde ono savršeno tumačimo u okviru kompleksne celine. Naselje koje bi predstavljalo standard veštine i umeća neimarstva. Celina koja je, na određeni način, u skladu sa geometrijskom (univerzalnom) simetrijom koja se ponavlja širom mikro i makro univerzuma. Taj obrazac doista prate neki od gradova iz perioda Renesanse od kojih je većina preuzimala forme razvijene od strane Marka Vitruvija, koji je do svojih načela verovatno dolazio baveći se proučavanjem još starijih izvora, no danas nedostupnih i, verovatno, zauvek izgubljenim. Renesansni arhitekti idealnih gradova gradili su centralizovane strukture koje su imale za cilj predočavanje društvenog poretka veštim preslikavanjem ljudskih ideala i herojstva. Jedan od takvih savršenih geometrijskih planova takođe simbolizuje težnju ka Utopiji, savršenom državnom uređenju, Božijem Gradu, Novom Jerusalimu (Adonaj Šama, יהוה שמה). U Knjizi proroka Jezekilja (Sefer Jehzekel, ספר יחזקאל) naziv Adonaj Šama prevodimo – Gospod je tu i deo je vizije Jezekilja u kojoj on opisuje grad koji okružuje novoizgrađeni Treći Hram (Bejt a’mikdaš a’šliši, בית המקדש השלישי), u Jerusalimu koji bi predstavljao glavni grad mesijanskog kraljevstva Izraela, u vreme mesijanske ere. Po predanju viziju je dobio na praznik Jom Kipur (יום הכיפורים), najsvetiji Jevrejski praznik, 3372. godine Jevrejskog kalendara, odnosno 389. godine pre Nove ere. Idealni grad slavi vrednosti dobro/strogo uređenog društva, a njegova moćna argitektura služi kao metafora dobre dobre vlade.

S druge strane, verovatno ni jedna druga pojedinačna ideja, ili ambicija, ne ide tako duboko u koncept ideje o idealnom gradu kao što nam to predočava Leonardo da Vinči svojim izumima. Idealni grad u Leonardovim vizijama pronalazi savršeno utelovljenje kroz forme kojima je ovaj italijan vladao kao umetnik, arhitekta, inženjer i pronalazač, a kojima je doprineo više nego bilo koji drugi um ove planete. Prve ideje u tom smeru Leonardu se javljaju posle strašne kuge koja je pokosila Milano, usmrćujući skoro trećinu njegove populacije. Tada želi da redizajnira grad mnogo bolje strukturalno utemeljen, koji bi boljom komunikacijom između gradskih reona, i sanitarnim čvorom, predupredio eventualne slične katastrofe u budućnosti. Njegov nacrt idealnog grada predviđa sistem kanala koji mogu biti korišćeni i kao trgovačke rute, ali i kao sistem otpadnih voda. Grad bi bio podeljen na niže i više oblasti, jedan predviđen za trgovce i turiste, a drugi za gospodu i viši stalež. Ulice bi bile daleko šire od tada postojećih, koje su gužvama i izazivale brže širenje kuge među stanovništvom u panici. Takođe je razmišljao i o posebnim sistemima vazdušne ventilacije u objektima. Ipak, budući da je ono šta je on imao kao ideju vodilju bilo previše kompleksno za to vreme, i zahtevalo da se, maltene, izgradi jedan sasvim novi grad, da Vinčijeve zamisli nikada nisu zaživele u punoj snazi.

Na čuvenoj slici idealnog grada, koja se pripisuje Bartolomeu Koradiniju, prikazan je trg u zoru, s pet građevina koje dominiraju prikazanim prostorom. U središtu je Rimska trijumfalna kapija, koja veoma podseća na onu Konstantinovu u Rimu (Arco di Costantino), i čija pozicija ovde jasno predočava važnost vojnog ustrojstva i duha grada. Amfiteatar modelovan je po uzoru na rimski Koloseum (Amfiteatar Flavijevaca, Amphitheatrum Flavium) i simbolizuje značaj razonode i igara za dobrobit i zadovoljstvo naroda. Jedina građevina koja ne odiše Rimskim stilom jeste Firentinska katedreala (Cattedrale di Santa Maria del Fiore; Duomo). S leve strane je objekat inspirisan takođe palatama porodice Mediči koja ima ulogu doma vladajuće kaste. U središtu su četiri skulpture na pijedestalima koje personifikuju četiri osnovne vrline: pravednost, umerenost, slobodu i hrabrost. Dok je u samom središtu fontana, izvor vode koji simboliše plemenitost, s ulogom ujedinitelja svih četiri.

.

Idealni grad viđen je kao dostizanje forme kojom se raskida dotadašnja praksa izgradnje gradova po generalizovanim načelima, već isključivo po ideji perfekcije i viših načela življenja. Ovakvi projekti su obično bili shematski predstavljeni u obično geometrijskim formama, u obliku koncentričnih krugova, pravougaonika, kvadrata ili u obliku zvezda. Iz tog razloga su se debate oko tih gradova održavale izolovano, van okvira tokova realne gradnje i pitanja održavanja i nadogradnje već postojećih gradova, i maltene se skroz izjednačavala sa konceptom utopije (koja daleko prevazilazi arhitektonska pitanja).

Kada u današnje vreme govorimo o idealnom gradu, ili bar pokušajima da se u skladu s tim idejama organizuje urbano mesto, definitivno treba pomenuti uticaj koncepata Voltera Grifina u vezi sa planiranjem gradnje australijske Kanbere.

Sličan primer je i u slučaju Brazilije. Konkursom je planiranje novog glavnog grada Brazila dodeljeno Lučio Kosti. Za podizanje Brazilije bilo je potrebno oko 40 meseci, od 1956. do 1960. godine, kada je novi grad i zvanično postao glavni grad države Brazil. Pogled iz ptičije perspektive podseća na oblik aviona ili leptira.

 

Grifinov finalni i prihvaćeni plan Kanbere

Grifinov finalni i prihvaćeni plan Kanbere

Projektovao sam grad kakvog do tada nije bilo, i to ne na način na koji bi većina vladajućih struktura očekivala. Osmislio sam idealni grad – grad koji ide u susret s vremenom koje dolazi.

Sebe smatram naturalističkim arhitektom, te u tom smislu ne verujem u klasično obrazovanje koje mladi ljudi traže u želji da se bave arhitekturom. Verujem u arhitekturu logike, onu koja prati smer potreba okoline i društva.

.

– Volter Grifin

Idealno je nedostižno. Bar nam takvu premisu veoma rano, i duboko, usade, ali to nikako ne sprečava velike i kreativne umove da se igraju različitim idejama i grade prema sopstvenim idealima i vizijama. Pored važnosti obrazovanja individue izuzetno je bitna i klima društva u kojoj određene ideje dolaze na svetlo pozornice, te od toga direktno zavisi hoće, i kada, zaživeti. I u kojoj meri. Društvena letargija najveći je izurpator menjanja načina razmišljanja, zato je hrabrost važna.

Kao i jedan od uspravnih stubova na slici Koradinija.

Za P.U.L.S.E / Dražen Pekušić

Sajt ARSmagine.com

TwitterGoogle+

Ostavite komentar

Vaša uneta email adresa neće biti javno vidljiva. Obavezna polja označena su *