Dolina smrti predstavljala je dugo, unutrašnje, psihodelično, usporeno putovanje apokaliptičnim predelima uzburkane Amerike s kraja šezdesetih godina dvadesetog veka, metaforičnu viziju kraja jedne isprazne i materijalistički ogoljene civilizacije koja počiva na vlastitom bezdušnoj praznini naslikanu beživotnim predelima čuvene Doline smrti (najniža tačka na zapadnoj hemisferi, 86 metara ispod nivoa mora – pustoš sa ekstremno visokim temperaturama, pustinja, na neki način simbol praznine u ljudskim dušama). Ovim filmom koji slika duh jednog uzburkanog revolucionarnog vremena i eksperimentisanja sa psihodeličnim drogama i seksualnim slobodama (pre svega), koji su mnogi radikalni desničarski krugovi proglasili antiameričkim, Antonjoni na svoj artistički način duboko i simbolički uranja u suštinu sveta – sliku njegove otuđenosti, bezosećajnosti, površnosti, ispraznosti i krhosti koji na kraju nestaju u jednoj od najimpresivnijih završnih scena prelomljenih kroz objektiv filmske kamere.

Antologijska scena eksplozije kuće, kojom kulminira ovaj legendarni film, jedan od simbola jedne revolucionarne epohe, predstavlja Darijinu viziju eksplozije usamljene i bezlične kuće građevinskog preduzetnika Lija – njenog bivšeg šefa i ljubavnika, modernističke kuće smeštene na pustinjskom obronku( uništenje jednog od simbola otuđenog sveta) – petominutna raskošna i uznemirujuća sekvenca (snimljena uz pomoć 17 kamera) obeležena ajzenštajnovskom preklapajućom montažom (kuća u nekoliko navrata eksplodira u Darijinoj imaginaciji, vizijama koje se oslobađaju iza njenih sklopljenih očiju), zlokobno usporenom i apstraktnom vizuelizacijom uz zastrašujuće zvuke muzike kultnog benda Pink Floyd. Artefakti ispraznog potrošačkog kapitalizma (nameštaj, razne glupe sitnice, TV, odeća, hrana, frižider, deterdžent za pranje veša i gomila drugog nepotrebnog materijalističkog smeća)pretvaraju se u kaledioskopske boje i oblike, nestajući u raspadljivosti svoje suštinske ništavnosti i besmisla, praćeni jezom primalnog krika Rodžera Votersa i njegove preoblikovane pesme(za potrebe filma) : Careful with that axe, Eugene!. Na kraju svega (u nizu ponavljajućih, preklapajućih kadrova) pratimo i eksploziju Lijeve biblioteke (kao metafore besmisla saznanja jedne uzaludne civilizacije)sa hiljadama atomiziranih knjiga koje lete ka kameri Mikelanđela Antonjonija.

Metaforički, na kraju filma, Antonjoni prikazuje eksploziju studentske revolucije i okončava u nihilističnom stilu vlastitu viziju kraja sveta rezom koji nas dovodi do smirujuće tišine nakon apokalipse – u krupnom planu pratimo Darijino prelepo, nasmejano lice, iza kojeg se prostire božanstveno, narandžasto nebo koje simbolički sugeriše svitanje nekog novog sveta, sveta oslobođenog materijalnih okova i mogućnost rađanja čovekove nove ere.

Za P.U.L.S.E Dragan Uzelac

  Antonioni, Dolina smrti, Dragan Uzelac, Film, Kota Zabriski