O Borhesovoj priči "Vrt sa stazama koje se račvaju"

Ulogujte se / Kreirajte profil

O Borhesovoj priči “Vrt sa stazama koje se račvaju”

.

Become a Patron!

.

Postoji jedna Borhesova priča “Vrt sa stazama koje se račvaju” koja može poslužiti, priznajem, jednom neuobičajenom postupku a to je geometrijskoj analizi konstrukcije priče. Geometrija, kao osnova svega postojećeg i kao narativna strategija u ovoj Borhesovoj priči  je primenjena  na likove, na samu priču kao i na njene različite podnivoe.

“Vrt sa stazama koje se račvaju” ispoveda u svojim poslednjim časovima života Ju Cun, profesor engleskog jezika i nemački špijun u Velikom svetskom ratu. Bežeći od  Irca Madena koji radi u službi Engleske, Ju Cun smišlja jedini mogući plan (kako sam Borhes u prologu “Maštarija” kaže, tek poslednji pasus u priči otkriva šta se i zašto u priči dešava)  kako da prenese nemačkom vođi ime tajne engleske lokacije koju treba napasti. Posećuje Stivena Alberta, uglednog sinologa. Njih dvojica diskutuju o lavirintu-knjizi (stalnoj Borhesovoj opsesiji) sa imenom “Vrt sa stazama koje se račvaju, delu Cui Pena, Ju Cunovog pretka.

Cui Pen, guverner provincije Junan, astronom, astrolog, šahista, pesnik i kaligraf, koga je na kraju ubio stranac, posvetio je trinaest godina izgradnji haotičnog romana i lavirinta “u kome će se svaki čovek izgubiti’. Albert rešava misteriju koja okružuje oba dela, objašnjavajući da su ’knjiga i lavirint jedno te isto’. Umesto fizičkog lavirinta koji se grana u prostoru, Cui Pen je konstruisao izmišljen lavirint koji se račva u vremenu.

Ubivši Alberta, Ju Cun ispunjava svoju misiju, jer hapšenjem i objavljivanjem vesti u novinama, on zapravo obelodanjuje ime grada sa imenom Albert svom nemačkom zapovedniku. Sam Borhes nas ipak, podatkom iz Istorije evropskog rata Lidela Harta, u uvodnom paragrafu obaveštava da je Ju Cunova misija prouzrokovala samo manje kašnjenje britanskog napada. Borhes, pisac same priče, simetričan je Cui Penu, piscu Vrta – drugom nivou priče. Odgonetanjem lavirinta i umiranjem od ruke stranca, uspostavljena je simetrija između Alberta i Cui Pena. Ju Cun je povezan sa Madenom, a obojica u službi zemalja koje nisu njihove. Oni su takođe simetrični sa strancem X koji je ubio Cui Pena sa svojstvom progonitelja i ubice. Refleksijom kao metaforom, ubice postaju žrtve i obrnuto, kroz pojam beskonačnog račvanja. Da bi se stvorio geometrijski obrazac koji formira beskonačnost potrebno je definisati osnovnu jedinicu fikcije i proučiti načine na koje se ona širi na ostale jedinice i priče.

Borhesov “Vrt….” je predstavljen kružnicom sa Borhesom u centru.

Borhes1

Ju Cunova priča generiše drugi centar kružnice koja je smeštena na prvoj kružnici (budući da je Ju Cun bit Borhesove fikcije). Dva oblika se presecaju u dvema tačkama koje zauzimaju Albert i Maden.

Borhes2

Treća priča je Albertova interpretacija Cui Penove knjige. Još jedan krug je formiran sa Albertom u centru presecajući prethodna dva kruga u tačkama u koje se smeštaju Cui Pen i nepoznati ubica i rezultujući novim krugom.

Borhes3

Maden, hapseći Ju Cuna obelodanjuje priču novinama što vodi do sledećeg kruga. Nemački vođa, koji leži u centru narednog kruga konačno odgoneta ovu priču.

Borhes41

Ovaj obrazac, može da raste beskonačno formirajući mrežu trouglova I čvorova koji se prostiru u svim pravcima izražavajući obrazac račvajućih staza. Svi čvorovi su međusobno simetrični bazirani na translaciji. Krugovi su konstruisani pomeranjem njihovih centara duž tri ose. U ovoj priči obrazac je trougaono popločavanje ravni kao metafora pokrivanja svih mogućnosti.

Borhes5

“…Zastao sam, prirodno, kod rečenice: ostavljam različitim budućnostima (ne svim) svoj vrt sa stazama koje se račvaju. Razumeo sam gotovo istog trena; vrt sa stazama koje se račvaju zapravo je nesređeni roman; izraz raznim budućnostima (ne svim) nagovestio mi je sliku račvanja u vremenu, a ne u prostoru…”

Ponovno čitanje celog dela potvrdilo je ovu teoriju. U svim izmaštanim tekstovima, kad god se neki lik suoči sa više mogućnosti, po pravilu se opredeljuje za jednu i odbacuje druge; u svom gotovo nerazmrsivom tekstu, Cui Pen se opredeljuje – i to u isti mah – za sve mogućnosti. Na taj način on stvara različite budućnosti i različita vremena, koji se takođe umnožavaju i račvaju.

Borhes12

Pravilan i proširen, obrazac presecanih krugova je konstruisan da zahvata geometrijsku strukturu pripovesti i pojma beskonačnog prostranstva priča.

za P.U.L.S.E:  Boban Savković

literatura: “Matematika u književnosti” Jelena Ćulafić

 

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  



0 0 glas
Ocenite članak
Pratite diskusiju na ovu temu
Obavesti me
guest
5 Komentara
Najstariji
Najnoviji Najpopularniji
Inline Feedbacks
View all comments
Snežana Moračić
Snežana Moračić
9 years ago

odličan ti lavirint, a i fizionomiju si mu pogodio.

Amika
9 years ago

Simetrije su dobro odredjene, ali “Matematici u književnosti” nedostaju osnovi teorije književnosti – sve je podredila svojoj disciplini.

Na primer: Borhesov krug mora biti takav da obuhvata sve ostale krugove i da ih “nadzire” jer prva ličnost koju pisac stvori je – ko piše tekst, sa koje tačke gledišta sve posmatra. Onda književni likovi ne mogu biti identični ni po kom osnovu pa ne mogu imati krugove istog prečnika…. Različite budućnosti i različita vremena takodje…

Kad se još uključe različite recepcije čitalaca, onda od Matematike u književnosti ostaje samo matematika.

Amika
9 years ago

Mario / ne mario za teoriju književnosti oni je tu, kao sinteza zanata koji stvara opsenu da “Često su likovi (izmišljeni ili ne) u njegovim pričima nadilazili njega kao “primarnog pisca”. ”

Zatim:

“U ovoj priči obrazac je trougaono popločavanje RAVNI kao metafora pokrivanja svih mogućnosti.”

“… izraz raznim budućnostima (ne svim) nagovestio mi je sliku račvanja u vremenu, a ne u prostoru…”

– a to podrazumeva četiri dimenzije (i vreme/prostor) a ne dve

Namera je lepa, ali je treba izvesti nekom drugom matematikom. Medjutim, tada se ne bi dobio kristal nego kontrolisani haos.