Bojan Stupica – graditelj pozorišta
Bojan Stupica (1910 – 1970) bio je osnivač i graditelj pozorišta, arhitekta, scenograf, reditelj, dramaturg, profesor, glumac, jedna od najsjajnijih figura naše kulture, čovek raskošnog dara. Išao je ispred svog vremena, izuzetno obrazovan, talentovan i radan, sagradio je tri pozorišta, odgajio mnogo talentovanih glumaca, napravio mnogo antologijskih predstava.
Najveći deo snage i lepote svoga talenta ugradio je u Jugoslovensko dramsko pozorište. Rođen je 1. avgusta 1910. godine u Ljubljani. Još kao student je putovao po Italiji, Austriji, Nemačkoj i Švajcarskoj, gde se upoznavao sa radom tamošnjih pozorišta. Za vreme Drugog svetskog rata godinu dana je bio zarobljen u logoru Gonaros, kod Udina zbog svoje aktivnosti u “Osvobodilnoj fronti”. Tu je pretrpeo teške povrede jer je bio mučen i otpušten je kao nepokretan. Dugo je hodao uz pomoć štaka, a po oslobođenju se vratio pozorištu.
![Bojan Stupica](https://pulse.rs/wp-content/uploads/2023/08/358150770_10228474214533901_6882954675818408503_n.jpg)
Godine 1946. boravio je u Moskvi i Lenjingradu, gde je upoznao sovjetsko pozorište. Po povratku je napravio elaborat i osnovao centralno jugoslovensko pozorište – JDP, u Beogradu, po uzoru na ruski MHAT. Zgrada je podignuta u parku Manjež, po njegovim i instrukcijama arhitekte Belobrka. Bojan je bio umetnički direktor pozorišta od 1947. do 1952. godine. U JDP je upoznao svoju drugu životnu saputnicu, Miru (Todorović) Stupicu.
Okupio je reprezentativnu ekipu glumaca iz Zagreba, Splita, Ljubljane, Novog Sada i Sarajeva, koji su stvarali novo pozorište visokog literarnog i scenskog nivoa – Viktor Starčić, Milan Ajvaz, Karlo Bulić, Marija Crnobori, Branko Pleša, Rahela Ferari, Milivoje Živanović, Mira Stupica, Stevo Žigon, Bert Sotlar, Branka i Mlađa Veselinović, Petar Slovensk. U tom periodu Bojan je ostvario sedamnaest režija u JDP-u. Njegove inovativne predstave su imale velikog odjeka u to vreme socrealističkog diktata, i uspeh mu nije oprošten. 1952. godine Bojan je smenjen, praktično oteran iz svog pozorišta, odlukom upravnika Mime Dedinca.
Otišao je u Ljubljanu i snimio film „Jara gospoda“ (1953). Godinu dana kasnije „Dundo Maroje“, u Bojanovoj režiji, pozvan je na gostovanje na Festival nacija, u pozorište „Sara Bernar“ u Parizu. Predstava je doživela veliki uspeh i bila obasuta pozitivnim utiscima francuske kritike. Ta predstava je išla na brojna gostovanja po evropskim pozorištima. Godine 1955. Bojan prelazi u Zagreb, na poziv HNK, i tamo provodi tri sezone ponovo uspešno režirajući.
![](https://pulse.rs/wp-content/uploads/2023/08/65776_bojan-mira-stupicajpg-2.jpg)
Od 1959. godine Bojan je neumorno radio. Režirao je u Narodnom pozorištu, „Bošku Buhi“ i novoosnovanom Ateljeu 212. Atelje je tada još bio u malom nepodesnom prostoru i Bojan je odlučio da se izbori za novi, bolji prostor i da formira stabilno jezgro budućeg pozorišta. Okupio je Taška Načića, Ružicu Sokić, Boru Todorovića, Branku Petrić, Petra Banićevića i druge glumce i uz brojne peripetije, projektovao i otpočeo sa gradnjom zgradu novog pozorišta – Ateljea 212. Sa Radošem Novakovićem bio je prvi rukovodilac, a potom je to mesto preuzela Mira Trailović.
Od 1964. godine prešao je u slobodne umetnike, a 1968. godine ponovo postaje upravnik JDP-a. Iste godine doveo je u to pozorište grupu glumaca koje i danas zovu „Bojanove bebe“: Gojko Šantić, Tanasije Uzunović, Milan Gutović, Josif Tatić, Slobodan Đurić, Ivan Bekjarev, Đurđija Cvetić, Svetlana Bojković, Mirjana Vukojčić, Branko Cvejić.
![](https://pulse.rs/wp-content/uploads/2023/08/15-Bojan-Stupica-tokom-sniman.jpg)
Posle niza problema koji su ga pratili tokom celog života, ponovo režira i gradi svoje treće pozorište, koje će posle njegove smrti, 1970. godine, poneti njegovo ime – „Teatar Bojan Stupica“. Za šezdeset godina života Bojan je stigao da režira 116 predstava u domaćim i 14 u inostranim pozorištima, dva igrana filma, napravio je 140 scenografija, sagradio i postavio na noge tri pozorišta, odigrao pet filmskih i 37 pozorišnih uloga.
Bio je nekonvencionalan, buntovan, odvažan i samosvestan. Posle političke zabrane predstave „Kad su cvetale tikve“, zdravlje mu je naglo popustilo. Kratko je bolovao, lečio se delom u Londonu. Preminuo je u 60. godini, 22. maja 1970. godine u Beogradu.
Stevan Aleksić